<hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="uppercase"> <persName key="caius">cajvs</persName> </hi>: Vitae anteactae curriculum morsus mihi quidem conscientiae exagitat, sed hoc vnicum superest solatii, si tuis placitis credere fas est, in me non cadere admissorum facinorum culpam, quippe rationum inde vsque a mundi incunabulis se inuicem <ref xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="critApp" xml:id="app40125">determinantium</ref> nexu deuinctus, quaecunque egi, non potui non agere & quicunque nunc mihi exprobrat vitia, aliudque vitae genus a me iniri debuisse nequicquam increpat, inepte agit, pariter ac si me temporis fluxum sistere oportuisse postulet. <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="titius">Titius</persName> </hi>. Cedo! quaenam est illa rationum series, qua te adstrictum fuisse conquereris? <pb xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" ed="firstPrint" n="19" xml:id="B01S0401Z29fp" />Nonne quaecunque egisti libenter egisti? Nonne <w xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" lemma="conscientiae">consci<pb ed="AA" n="21" break="no" />entiae</w> tacita dehortatio & formido <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="uppercase">dei</hi> perperam intus admonens obstrepuit peccaturo? nonne nihilo secius magis arrisit compotari, ludere, Veneri litare & quae sunt id genus alia? An vnquam inuitus ad peccandum protractus es? <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="caius"> <abbr>Caj.</abbr> </persName> </hi> Haec vero minime inficias eo. Probe sentio me non renitentem & allectamentis strenue obluctantem velut obtorto collo in transuersum abreptum esse. Sciens & lubens me vitiis mancipaui. Verum haec voluntatis ad deteriorem partem facta inclinatio vnde mihi obtigit? nonne antequam contigerit, cum quidem & diuinae & humanae leges in partes suas inuitarent haesitantem, jam determinatum erat rationum consummatione, vt inflecterer in malam potius quam bonam partem? Nonne, posita ratione jam omnibus numeris absoluta, rationatum impedire, idem est, ac factum infectum <pb xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" ed="oldAA" n="402" xml:id="B01S0402" />reddere? Quaelibet vero voluntatis meae inclinatio ex tua sententia antecedenti ratione perfecte determinata est, & haec porro priori, atque hunc in modum vsque ad caput rerum omnium. <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="titius"> <abbr>Tit.</abbr> </persName> </hi> Jam vero scrupulum tibi eximam. Rationum implicatarum series in quolibet actionis patrandae articulo motiua vtrinque prolectantia suppeditauit, eorum alterutri temet lubens dedidisti, propterea quia volupe erat ita potius quam aliter agere. At, ais jam determinatum erat rationum consummatione vt inclinarer in partem destinatam. Sed velim cogites numne ad rationem consummatam actionis requiratur tuae voluntatis secundum allectamenta objecti spontanea propensio. <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="caius">Caj</persName>.</hi> Caue spontaneam dixeris; non potuit non in hanc partem propendere. <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="titius">Tit</persName>.</hi> Hoc quidem spontaneitatem tantum abest vt tollat vt potius certissimam reddat dummodo recto sensu sumatur. Etenim <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced">spontaneitas</hi> est actio a <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced">principio interno</hi> profecta. Quando haec repraesentationi optimi conformiter determinatur, dicitur <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced">Libertas</hi>. Quo certius huic legi obtemperare quisque dicitur, quo itaque positis omnibus ad volendum motiuis est determinatior, eo homo est liberior. Ex tua argumentatione non fluit, libertatem infringi rationum antecedenter determinantium vi. Satis enim te redarguit confessio, quod non inuitus sed lubens egeris. Hinc non <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced">ineuitabilis</hi> fuit actio tua, vt tu quidem subopinari videris, neque enim euitare studuisti, sed <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced">infallibilis</hi> fuit secundum appetitus tui ad circumstantias ita informatas propensionem. Et hoc <pb xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" ed="firstPrint" n="20" xml:id="B01S0402Z20fp" />quidem <w xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" lemma="majorem">ma<pb ed="AA" n="22" break="no" />jorem</w> tibi culpam impingit. Ita enim vehementer appetiisti, vt ab instituto dimoueri non passus sis. Sed tuo te telo jugulabo. Cedo! quanam ratione libertatis notionem commodius ex sententia tua putas informari <ref xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="critApp" xml:id="app40223">debere.</ref>  <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="caius">Caj</persName>.</hi> Ego quidem arbitror, si abigeres illud quicquid est rationum semet stabili euentu determinantium concatenationis, si concederes hominem in quauis libera actione versus vtramque partem indifferenter se habere, &, positis omnibus quotcunque finxeris rationibus aliquo determinantibus, tamen quiduis pro quouis eligere posse, tum tandem bene de libertate actum esse confiterer. <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="titius">Tit</persName>.</hi> DEus meliora! Si quod te numen hoc voto potiri pateretur, quam infelix esses omnium horarum homo. Fac te virtutis tramitem ingredi apud animum tuum statuisse. Fac mentem & religionis praeceptis, & quaecunque sunt alia ad firmandum consilium efficacia, probe jam esse <ref xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="critApp" xml:id="app40232">communitam</ref>. Nunc agendi obtingit occasio. Protinus in deteriorem partem prolaberis, neque enim quae te inuitant rationes determinant. Quantum te videor mihi audire adhuc plures querimonias jactantem? Ah quod me sinistrum fatum a salutari consilio subito depulit! Quid opus est praeceptis virtutis nauare operam, per sortem fiunt actiones, non determinantur <ref xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="critApp" xml:id="app40236">rationibus!</ref> Non equidem inquis accuso inuitam fati cujusdam me abripientis coactionem, sed illud, nescio quid, lapsum mihi in pessimam partem concilians abominor. Proh pudor! vnde mihi detestandus ille appetitus praecise in deterrimam partem, qui aeque facile in oppositam potuit <ref xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="critApp" xml:id="app40240">inclinari?</ref>  <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="caius">Caj</persName>.</hi> Ergo de omni <pb xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" ed="oldAA" n="403" xml:id="B01S0403" />libertate perinde conclamatum est. <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="titius">Tit</persName>.</hi> Vides quam in arctum coegerim copias tuas. Noli spectra comminisci idearum; sentis enim te liberum, hujus vero libertatis noli notionem confingere parum rectae rationi constantem. Libere agere est appetitui suo conformiter & quidem cum conscientia agere. Et hoc quidem rationis determinantis lege exclusum non est. <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="caius">Caj</persName>.</hi> Quanquam vix habeam quod tibi regeram, tamen internus sensus, sententiae tuae mihi videtur obloqui. Da enim casum non magni momenti, si mihi ipsi attentus sum liberum mihi esse animaduerto <ref xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="critApp" xml:id="app40308">vtrinque</ref> inclinari, ita vt satis persuasus sim, actionis meae directionem antecedenti rationum serie determinatam non fuisse. <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="titius">Tit</persName>.</hi> Aperiam tibi tacitam mentis imposturam, quae indifferentiae aequilibrii ludibrium tibi facit. Vis naturalis <w xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" lemma="appetitiua">ap<pb ed="firstPrint" n="21" xml:id="B01S0403Z11fp" />petitiua</w> menti humanae insita non in objecta solum, verum etiam <pb xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" ed="AA" n="23" />in repraesentationes varias intellectui sistendas fertur. Quatenus itaque repraesentationum quae electionis in casu dato motiua continent, nos ipsos sentimus auctores esse, ita vt attentioni ipsis applicandae, suspendendae, aut aliorsum vertendae egregie sufficiamus, consequenter non solum in objecta appetitui nostro conformiter tendere, sed etiam ipsas rationes objectiuas varie pro lubitu permutare posse conscii sumus, eatenus vix possumus nobis temperare, quin voluntatis nostrae applicationem omni lege exemtam & determinatione stabili priuatam arbitremur. Verum si recte sentire allaboramus, quod in casu dato haec non alia fiat attentionis in repraesentationum combinationem tendentia, quare, allicientibus ab aliqua parte rationibus, subinde vt libertatis saltem periculum faciamus, attentionem in oppositam partem conuertendo, huic suprapondium conciliemus, quod adeoque appetitus <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced">sic non aliter dirigatur</hi>, rationes certe quae determinant, adesse debere facile conuincemur. <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="caius">Caj</persName>.</hi> Multis fateor difficultatibus me implicasti, sed te haud minoribus impediri certus sum. Quomodo putas determinatam malorum futuritionem, quorum Deus tandem vltima & determinans causa est, bonitati & sanctitati ipsius conciliari posse? <hi xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" rend="spaced"> <persName key="titius">Tit</persName>.</hi> Ne tempus vanis disceptationibus in cassum teramus, quae te suspensum tenent dubitationes, eas paucis expromam, nodosque soluam dubiorum. Cum euentuum omnium tam physicorum quam actionum liberarum determinata sit certitudo, consequentia in antecedentibus, antecedentia in vlterius praecedentibus & ita nexu concatenato in citerioribus semper rationibus, donec primus mundi status, qui immediate DEum auctorem arguit, sit veluti fons & scaturigo, ex quo omnia fallere nescia necessitate prono alueo deriuantur; hinc putas DEum mali machinatorem haud obscure designari, neque, quam ipse telam orsus est, quaeque primo suo exemplari conformiter in futura sequentis aevi saecula pertexitur, odisse posse, peccataque operi intexta tanta quanta per sanctitatem fas est indignatione prosequi posse videtur, siquidem recidente tandem in ipsum primum molitorem malorum omnium culpa. Haec sunt quae te premunt dubia; nunc eorum nebulas discutiam. <pb xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" ed="oldAA" n="404" xml:id="B01S0404" />DEus, vniuersitatis rerum primordia capessendo, seriem inchoauit, quae stabili rationum conserte contexteque colligatarum <pb xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" ed="AA" n="24" />nexu etiam mala <pb xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" ed="firstPrint" n="22" xml:id="B01S0404Z02fp" />moralia, & quae his respondent, Physica includit. Verum inde non sequitur, actiones moraliter prauas DEum auctorem incusare posse. Si, quemadmodum fit in mechanicis, entia intelligentia passiua tantum ratione se ad ea haberent, quae ad determinationes & mutationes certas impellunt, non inficior omnium culpam vltimam in DEum machinae architectum deuolui posse. Verum quae per entium intelligentium & semet ipsa sponte determinandi potestate praeditorum voluntatem confiunt, ex interno sane principio, e consciis appetitibus, & electione alterutrius partis secundum arbitrii licentiam profecta sunt. Hinc, quantumuis rerum statu ante actus liberos aliqua ratione constituto, ens illud intelligens tali circumstantiarum implicitum sit nexu, vt mala moralia certo certius ab ipso futura esse constet & praeuidere liceat, tamen haec futuritio determinatur talibus rationibus, in quibus voluntaria ipsorum ad prauam partem directio cardo <ref xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="critApp" xml:id="app40414">est;</ref> & quae ideo peccantibus agere maxime volupe fuit, eorum causam ipsos dicere oportere, & illicitae voluptatis poenam dare aequitati quam perfectissime conuenit. Quod autem <ref xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="critApp" xml:id="app40417">ad auersationem</ref> attinet, qua DEum a peccatis abhorrere sanctitate ipsius procul dubio dignum est, sed parum videtur cum decreto mundi conditi stare posse, quod horum malorum futuritionem incluserit, etiam hic non insuperabilis est quae quaestionem circumdat difficultas. Sic enim habeto.